Ze heeft het zelf van nabij gezien bij haar tante: die deed drie keer de MMSE (Mini-Mental State Examination) en werd drie keer gerustgesteld. Toch bleek zij de ziekte van Alzheimer te hebben. Jolien: “De MMSE is als test vooral geschikt als de huisarts al vermoedt dat iemand een cognitieve stoornis heeft én dat die stoornis het dagelijks functioneren lijkt te beperken. De MMSE kan dan de diagnose ‘dementie’ bevestigen. Bij milde stoornissen of beginnende dementie, zeker bij hoger opgeleide patiënten, is de MMSE niet altijd gevoelig genoeg en is extra alertheid geboden. Wij stellen voor in dat geval een gevoeligere test te gebruiken.”

Kloktekentest
Wanneer mensen met de vraag bij de huisarts komen of ze een begin van dementie hebben, zal deze eerst met hen en een naaste een gesprek hebben, alvorens een test af te nemen. Nu is dat altijd de MMSE voor elke patiënt. Jolien adviseert huisartsen om in plaats daarvan drie verschillende testen te gebruiken, afhankelijk van de uitkomsten van het gesprek. “Wij hebben alle beschikbare literatuur beoordeeld en op basis van vooraf opgestelde criteria de meest geschikte testen gekozen. Als na gesprekken met patiënt en naaste een cognitieve stoornis onwaarschijnlijk lijkt, is de kloktekentest een snelle check.” Bij deze test moet de patiënt een klok tekenen. Als die geen afwijkingen vertoont, is het ‘zeer onwaarschijnlijk’ dat iemand dementie of een andere cognitieve stoornis heeft.

MoCa-test
Vertoont de getekende klok wel afwijkingen, dan is het goed om de MoCa (Montreal Cognitive Assessment) af te nemen. Als de huisarts op voorhand al twijfels heeft, kan direct de MoCa worden gebruikt. Jolien: “De MoCa is meer dan de MMSE geschikt om lichte cognitieve stoornissen en beginnende dementie vast te stellen.” Vaak wordt dementie niet of pas laat herkend. Hoewel de ziekte nog niet genezen kan worden, is het toch belangrijk om de diagnose vast te laten stellen. Een diagnose geeft iemand met dementie recht op hulp en ondersteuning.

Diabetes type 2
Mensen met diabetes type 2 lopen een tweemaal verhoogd risico op dementie en hebben ook vaker lichte cognitieve stoornissen. Voor haar promotie onderzocht Jolien de impact van deze stoornissen op het leven van 70-plussers met diabetes type 2. “We vonden dat deze mensen twee keer zoveel depressieve klachten hebben en twee keer vaker buiten kantooruren naar de huisartsenpost gaan.” Jolien: “Deze groep heeft extra aandacht nodig. Depressieve klachten en geheugenproblemen kunnen ertoe leiden dat ze hun medicatie niet goed nemen. Het toedienen van insuline luistert nauw en een te lage of te hoge bloedsuikerspiegel is gevaarlijk.”

Actief opsporen
Jolien concludeert dat de 70-plussers met diabetes type 2 én cognitieve stoornissen een extra kwetsbare groep vormen, die waarschijnlijk baat hebben bij een aangepaste behandeling van hun ziekte. Om cognitieve stoornissen bij ouderen met diabetes actief op te sporen, vond zij twee geschikte testen, die mensen met type 2 diabetes in een paar minuten zelf kunnen invullen, bijvoorbeeld vlak voor een consult bij de huisarts of praktijkondersteuner: Test-Your-Memory en Self-Administered-Gerocognitive-Examination. Als de uitslag er aanleiding toe geeft, kan verder onderzoek plaatsvinden en de behandeling eventueel worden aangepast. Dat is belangrijk, want het aantal mensen van hoge of zeer hoge leeftijd met diabetes type 2 en mogelijk cognitieve stoornissen is al hoog en zal naar verwachting nog sterk stijgen.
Jolien Janssen is huisarts in opleiding-onderzoeker en zij promoveerde dinsdag 29 oktober met haar proefschrift Cognitive impairment in type 2 diabetes Opportunities for diagnosis, prevention and management. Ze verrichtte haar promotieonderzoek voor het Julius Centrum voor Gezondheidswetenschappen en Eerstelijns Geneeskunde en het Hersencentrum van het UMC Utrecht.

Lees het artikel in de Volkskrant d.d. 3 november 2019
jolien-janssen.JPG